Salata ve Marul Yetiştiriciliği (Lactuca sativa L.)

Salata ve Marul Yetiştiriciliği (Lactuca sativa L.)

Mesajgönderen Bennur » Pzt Mar 07, 2011 16:34

Bilimsel sınıflandırma
Alem: Plantae (Bitkiler)
Bölüm: Magnoliophyta (Kapalı tohumlular)
Sınıf: Magnoliopsida (İki çenekliler)
Takım: Asterales
Familya: Asteraceae (Papatyagiller)
Alt familya: Cichorioideae
Oymak: Cichorieae
Cins: Lactuca
Tür: L. sativa
Binominal adı: Lactuca sativa L.
Salata ve Marul Yetiştiriciliği
Salata ve marullar 2500 yıldan daha fazla süredir Avrupa ve Asya’da gıda bitkisi ve tıbbi bitki olarak kullanılmıştır. Yetiştiriciliğine ait ilk bilgiler M.Ö. 600 yıllarında Pers’ler tarafından tutulduğu tespit edilmiştir. Eski Yunanlılar, Romalılar ve Mısırlılar devrinde salata yetiştiriciliğine dair bilgiler mevcuttur. Ana vatanı genellikle Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya ülkeleri kabul edilmiştir.
Tanımı ve önemi
Salata grubu sebzeler içinde salata ve marul bütün dünyada en çok tüketilen sebzeler arasında yer almaktadır. On iki ay pazarlarda, marketlerde satılan salata ve marul tek yıllık serin iklim sebzelerindendir. Yetiştirme süresi 2–3 ay gibi kısa bir süre olan salata ve marul tiplerinde açıkta ve örtü altında değişik mevsimlere uygun olarak ıslah edilmiş çeşitlerle yılın on iki ayı üretim yapmak mümkündür. Son yıllarda yağlı baş salata ve kıvırcık baş salata tiplerinin Türkiye’de üretimi ve yeme alışkanlığı salata ve marula çeşit zenginliği kazandırmıştır.
Image1.jpg
Salata ve marul üretim ve tüketiminde başta ABD olmak üzere Hollanda, İtalya,
İngiltere ve Almanya önemli ülkeler olarak sıralanmaktadır.
Türkiye’de yaklaşık 200.000 ton marul ve baş salata üretilmektedir. ülkemizde en çok
marul ve baş salata üreten iller Hatay, Adana, Manisa, Osmaniye, Denizli olarak
sıralanmaktadır. En çok yaprak salta üreten iller ise Ankara, İçel, Samsun, Eskişehir, İstanbul, Bursa, Yalova, Kocaeli, Sakarya, Balıkesir gelmektedir. Yaprak salatanın Türkçe adına marul denmiştir. Tüm salata ve marul üretiminin % 15’inin kıvırcık baş salata olduğu ve bunun da büyük bir kısmının Akdeniz bölgesinde üretildiği tahmin edilmektedir.
Besin Değeri ve Botanik Özellikleri
Sağlığa yararlı, iştah açıcı sebze olan salata ve marullar taze olarak tüketildiklerinde
özellikle vitamin ve mineral madde yönünden oldukça zengin içeriklidir. Salata ve marulun besin değeri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Image2.jpg
Botanik Özeliklerine baktığımızda kökleri: Kuvvetli ve oldukça derine giden
etli bir kazık kökle, bunların etrafına dağılmış saçak köklerden ibarettir. Saçak
kökler çoğunlukla toprak yüzeyine yakın ve en fazla 30 cm derinlikteki
kısımlarda gelişir. Tohum ekiminden 1 ay sonra köklerin 10 cm derine indiği
tespit edilmiştir.
Gövde ve yapraklar: Gövde kısa, genellikle 1–15 cm uzunluğunda, etli içi
beyaz renkte ve kalınca yapıdadır. Daha sonra toprak yüzeyine yakın kısmından
itibaren rozet şeklinde birbirinin üzerine gelmiş yapraklar oluşur. Salata ve marulların yaprakları renk, şekil, irilik, düz veya kıvırcık oluşu, baş oluşturma bakımından çeşitlere göre farklıdır. Salata ve marullar bu özelliklerine göre sınıflandırılır. Yaprak renkleri koyu yeşil, açık yeşil, sarımtırak yeşil, kahverengimsi yeşil,
kırmızı, az miktarda kırmızı ve genel olarak yeşil renkte olur.
Yapraklar düz, hafif kabarcıklı, orta kabarcıklı, çok kabarcıklı olabilir. Yaprak
kenarları düz, çentikli, dişli, testere dişli, kıvırcık, fırfırlı, meşe yapraklı, derin loblu olabilir.
Çiçekler: Salata ve marul uzun gün sebzelerindendir. Gün içinde 10–15 saatten
daha fazla ışık ister. Işıklanma süresinin uzaması vejetatif gelişmeden generatif
gelişmeye geçmesini sağlar. Vejetatif gelişmeyi tohum sapının oluşması izler.
Bitki üzerinde çok sayıda çiçek sapı bulur. çeşitlere göre çiçek sapları 60–120 cm
arasında boylanabilir. çiçekler çiçek sapı üzerinde demetler halinde dizili olarak bulunur. Her demette 15–25 veya daha fazla sayıda sarı veya kırmızımtırak sarı renkte çiçekler bulunur. çiçeklenme süresi 1-2 ay kadar devam eder. çiçekler erseliktir, yani erkek ve dişi organlar her çiçekte beraber bulunur. Sap üzerindeki çiçeklerin hepsi birden açmaz.
Resim
Tohum: Salata ve marulların tohumları oval, uzunca, düz veya 3–5 oluklu
olabilir. Renkleri genellikle beyaz ve siyah olmak üzere sarı-gri, krem, gümüşi veya kahverengi de olabilir.
Image3.jpg
Tohumlar 3–4 mm uzunluk, 0,8–1 mm genişlik ve 0,3–0,5 mm kalınlığındadır.
çeşitlere göre tohumların üzerinde uzunlamasına hafif kabarık çizgiler bulunur. Tohumlar yassı ve ucu gaga biçimindedir. Bin dane ağırlığı 0,8–1,2 gramdır. Ekim derinliği 0,5–1,2 cm’dir.
Ekolojik İstekleri
Salata ve marullar soğuğa kısmen dayanıklı, nemli hava koşullarına gereksinim duyan
serin iklim sebzesidir. Vejetaston süresi kısa olduğundan ülkemizin tüm bölgelerinde
rahatlıkla yetiştirilebilir. Yazları serin geçen bölgelerde yaz yetiştiriciliği de mümkün olmaktadır. Bu bakımdan yaz aylarında 1000–1500 m olan yayla kesiminde yazlık çeşitlerin yetiştiriciliği mümkündür.
Salata ve marullar nemli ortamı sevdiğinden sıcak ve kurak bölgelerde vejetatif
gelişme süresi kısalır ve bitki generatif devreye geçerek tohuma kalkmaktadır. Sıcak ve kuru koşullar salata ve marulların kartlaşmasına neden olur. Sıcak ve kurak bölgeler için gün uzunluğuna karşı nötr olan sıcak ve kurağa dayanıklı çeşitler tercih edilmelidir.
Salata ve marul gruplarının sıcağa karşı duyarlılıkları farklılık gösterir. Sıcağa karşı
kıvırcık salatalar çok hassas oldukları halde, yağlı baş salatalar orta derecede hassas, yaprak salatalar daha az hassastır. İyi bir baş oluşumu için düşük sıcaklıkta yavaş büyüme en iyisidir. Tipler ve çeşitlere göre değişmekle birlikte genel olarak baş oluşumu ve tohum verimi sıcaklıkla doğrudan ilişkilidir.
Salata ve marullar genç dönemde (6–10 yapraklı iken) dona karşı oldukça
dayanıklıdır. Baş salata olgunluğa yakın dönemde hafif donlara dayanıklı ise de şiddetli donlarda büyük zarar görür.
Salata ve marul yetiştiriciliğinde en uygun sıcaklık derecesi 15,5 0C ile 18,3 0C arası
ise de baş bağlama esnasında sıcaklık 8 0C ile 12 0C olmalıdır. 180C’nin üzerindeki
sıcaklıklarda vejetatif devreden generatif devreye geçiş başlar. Islah çalışmaları ile yüksek sıcaklıklara dayanıklı, çiçeklenmeyen yazlık çeşitler geliştirilmiştir.
Önemli Çeşitleri
Salata ve marul, form zenginliği en fazla olan sebzelerden biridir.
Var olan marul çeşitlerini dört ana gruba ayırabiliriz:
 Buz salataları
 Yağlık salatalar
 Romen salataları
 Yaprak salataları
Yaygın olarak tohum üretimi yapılan çeşitler ve özellikleri şunlardır;
Yedikule–44: Romen salata grubundandır. Hasat edilecek mevsime göre 15 ağustos–
15 aralık arasında tohum ekimi yapılabilir. Fide devresinde olgun devreye oranla,
soğuğa daha dayanıklıdır. Yeşil, orta sert yapraklı, dik büyüme özelliğindedir.
Bağlanmadan göbek yapabilir. Ortalama baş ağırlığı 800 gramdır. Sıcağa fazla dayanıklı değildir. Dikim sezonuna bağlı olarak hasada gelme süresi yaklaşık 100 gündür. Hasattan sonra solma hızı düşüktür.
Yedikule–5701: Romen salata grubundandır. Hasat edilecek mevsime göre 15
ağustos- 15 aralık arasında tohum ekimi yapılabilir. Yaprakları uzun, sarımtırak yeşil,
ince narin ve gevrektir. Yaprak damarları ince, yüzeyi kabarcıklı, kenarları dalgalı ve
hafif dişlidir. Ortalama baş ağırlığı 1000 g’dır. Dikim sezonuna bağlı olarak hasada
gelme süresi yaklaşık olarak 100 gündür. Hasattan sonra solma hızı düşüktür.
Şemikler: Kıvırcık göbekli salatalardandır. Kıvırcık salatanın çok dalgalı, hafif sert
yaprakları vardır. Yaprakların gövde ile bağlantısı kuvvetlidir. Bunun için çok kolay
kırılmaz, sıkı başlıdır. Ortalama baş ağırlığı 500 g’dır. Sıcağa fazla duyarlı değildir.
Hasada gelme süresi yaklaşık 85 gündür. Tam olgunlaşmadan da kıvırcık olarak hasat
edilebilir. Tam olgunlukta hasat edilen başlarda solma hızı düşüktür.
Image4.jpg
Image6.jpg
Image7.jpg
Üretimi
Salata ve marulların üretimleri tohumların tarlaya doğrudan ekilmesi veya fide
yetiştirilerek fidenin tarlaya dikilmesi şeklinde yapılır. Doğrudan tohum ekerek yetiştirme sisteminde dönüme 100–120 g tohum kullanılır. Ekim derinliği 2 cm kadar olmalıdır. Tohum ekiminde toprağın ufalanarak çok iyi hazırlanması gerekir. Genel olarak uygulanan yetiştiricilik fideden yetiştirme şeklindedir. Fideden yetiştiricilik ürünün daha erken yetiştirilmesini sağlar.Yetiştirme zamanı iklim ve çeşitlere bağlı olarak değişmektedir. örneğin, Marmara bölgesinde salata, marul yetiştirme zamanları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Image8.jpg
Salata ve marullar farklı zamanlarda örtü altında da yetiştirilebilir. Kışı çok sert
geçmeyen bölgelerde ısıtma yapmadan kış boyunca örtü altında üretim yapmak mümkündür. Düşük sıcaklar ile açıkta üretimin sınırlandığı dönemlerde örtü altı yetiştiriciliği daha fazla önem kazanır. örtü altında genç fidelerin büyümesi için sıcaklık gece 13 0C, gündüz 16 0C olmalıdır. Sıcaklık 21 0C’nin üzerine çıktığında seralarda havalandırma yapılmalıdır. Bitkilerin rozet safhasında ise 10 0C, ve gündüz 13 0C en uygun sıcaklık dereceleri olup, bu safhada sıcaklık 18 0C’nin üzerine çıktığında yine havalandırma yapılmalıdır.Salata ve marul fidelerini yetiştirmek için tohumlar fide yastıklarına harç üzerinde 10 cm aralıklarla açılmış sıralara ekileceği gibi, içlerine harç doldurulmuş saksılara veya plastik torbalara da ekilebilir. Saksı veya torba içinde üretim fidelerin tarlada tutma şansını artırır. İlk gelişmesinde yeterli organik madde bulunduğundan bitkiler daha iyi büyür.Üretimde çimlenme oranı yüksek sertifikalı tohumlar kullanılmalıdır. İyi bir çimlenme için toprak sıcaklığı 4,4 0C ile 26,7 0C arasında, en uygun hava sıcaklığı 24 0C olmalıdır. Sıcaklık yükselirse tohumlar çimlenemez. özellikle yağlı baş salatalarda toprak sıcaklığı 25 0C’nin üzerinde olduğu zaman tohumlarda çimlenme görülmez. Düşük sıcaklarda çimlenme yüksek olmakla birlikte çıkış gecikmektedir.
Ekimden 6–10 gün sonra tohumlar çimlenerek ve toprak yüzüne çıkarlar. Bitkiler 3–4
yapraklı olduğu zaman yastıklarda seyreltme, saksı veya torbalardan birden fazla tohum ekilmişse tekleme yapılır. Fidelikte yabancı otlar ayıklanır, sulama hastalık ve zararlılarla mücadele yapılır. Özellikle fidelerin veya serada genç bitkilerin üzerlerinin agril gibi gözenekli hafif plastiklerle örtülmesi gölgeleme, nemi muhafaza, emici böceklerin etkisini azaltma, serçe zararını önleme yönünden faydası vardır.
Resim
Salata marul üretim parselinin görünümü
Fidelerin son yıllarda hızla artan hazır fide yetiştiren kuruluşlardan alınmasında
sağlıklı ve kaliteli fide elde edilmesi yönünden yararı vardır. Tohum ekme makinelerinde genelde kaplanmış tohumlar tek tek torf perlit yetiştirme ortamı konmuş plastik viollere ekilmelidir. Fide üretim parsellerindeki salata ve marul fideleri 2 gerçek yapraktan sonra 1 ton suya 135 gram N, 58 gram P, 112 gram K katılarak her sulamada bu gübreli suyla sulanmalıdır.
Kültürel İşlemler
Toprak Hazırlığı
Salata ve marullar iyi drene edilmiş, çzellikle 25–30 cm’lik toprak tabakasında
organik madde ve besin değerince zengin, tınlı kumlu veya kumlu tınlı topraklarda daha iyi yetişir. Killi topraklar sıkı, ağır, zayıf havalanma ve yüksek nem kapasiteleri nedeniyle salata ve marul için iyi değildir. Böyle topraklara kum, perlit, organik maddeler gibi materyaller katılarak toprağın iyileştirilmesi gerekir.
Salata pH’ı 6–7, marul ise pH’ı 5,5–7 olan topraklarda iyi yetişir. pH’ı 5,5’tan daha
asitli topraklarda iyi yetişmez. pH’ı 7’den yüksek ve kalsiyumu fazla olduğunda mangan, potasyum, demir, fosfor, çinko, magnezyum, bor alımı engellenir. Böyle topraklarda amonyumlu gübreler ve yanmış çiftlik gübresi kullanılmalı, her yıl dekara 50 kg kükürt uygulanmalıdır.
Topraktaki nemin kontrolü çok önemlidir. Şiddetli yağmurlar baş oluşumu devresine
yağarsa büyük fakat gevşek başlar oluşur. Salata ve marul bitkilerinin saçak kökleri toprağın 25-30 cm’lik kısmında bulunur. Bu nedenle bu kısımdaki topraklar organik madde ve besin maddelerince zengin ve nemli olmalıdır.
Salata ve marul toprak tuzluluğuna orta derecede hassastır. Suda 2-4 ppm bora
dayanıklıdır. Tuz fazlalığı tohum çimlenmesinde etkili olur. Böyle durumlarda tohumlar çimlenmez veya çimlenenler büyüyemez, başlar küçük kalır. özellikle fide yetiştiriciliğinde tuzu yüksek yerli torflar kullanılmamalıdır.
Sulama
Marul, büyüme periyodu boyunca aynı miktarda toprak nemini, yetiştiği ortamda
bulmak ister. Tarlaya dikimden sonra eğer yağış mevsimi değilse, en geç 12 gün içersinde sulama yapılmalıdır. Baş bağlama devresinin başından hasat sonuna kadar sulama aralıkları 8 günden daha uzun olmamalıdır. çok sıcak havalarda sulama, mutlaka sabah erken saatlerde yapılmalıdır. Aksi halde fizyolojik hastalıklara yakalanma olasılığı artar.
Gübreleme
Çiftlik gübresi toprağın fiziksel yapısını düzeltmek için kullanılan değerli bir besin maddesidir. Bu gübrenin tuz ihtiva etmemesine ve yanmış olmasına dikkat edilmelidir. Dekara yaklaşık olarak 2-5 ton çiftlik gübresi verilmesi bitkiler için en uygun olan gübreleme miktarıdır.Toprak pH'ı 6,5–7,5 arasında olabilir.
Düşük pH’lı topraklarda kireçleme yapılarak pH değeri yükseltilir. Zira bu tip topraklarda kaliteli ürün alınamaz ve magnezyum noksanlığı görülür. Magnezyum eksikliğinin tipik belirtisi yaşlı yapraklarda sarı noktalardır. Azot noksanlığında ise büyüme yavaşlar, renk bozulur. Aşırı azot gübrelemesinde yapraklarda yanıklık görülür. Aşırı azot gübrelemesi hasattan sonra ürünün çabuk solmasına neden olur. Fosfor noksanlığı, demir ve kalsiyumca zengin topraklarda sıkça görülür. Bunun sonucunda, başlar gevşek ve küçük kalır ve bu durum üreticinin istemediği bir durumdur. Bu durumun ortadan kaldırılabilmesi için saf madde olarak: 8 kg’da azot, 6 kg’da fosfor ve 6 kg’da potasyum tavsiyesi, toprak analizleriyle birlikte dikkate alınmalıdır.
Dikim
Tarlaya doğrudan tohum ekimi daha çok geniş alanlarda toprak yapısına ve çeşidine göre değişmekle beraber sıra arası 40–50 cm, sıra üzeri 20–25 cm olacak şekilde mibzerle gerçekleşir. Sulamanın karık, damla sulama veya yağmurlama sistemine göre yapılmasına bağlı olarak ekim ya masuralara ya da doğrudan doğruya düz tavalara yapılır. Doğrudan ekimlerde tarla toprağı çok iyi hazırlanmalı, toprakta kesek bulunmamalıdır. Tohumlar uygun şartlarda 9–12 günde çimlenerek toprak üstüne çıkar. çıkıştan sonra bitkiler 3–4 yapraklı iken seyreltme yapılır.
Ülkemizde salata ve marul yetiştiriciliği, fidelerinin tarla veya seraya dikilmesiyle
yapılır. Bitkilerin gelişme devresinde kışlık çeşitler 0 0C ile -5 0C arasındaki sıcaklıklarda 5-10 gün, -100C sıcaklıkta 1-3 gün dayanabilmektedir. Salata ve marul fideleri 6–7 yapraklı olunca tarla veya seraya dikilir.Serin iklim bitkisi olan salta ve marullar kışları sert olmayan bölgelerde bütün yıl boyu yetiştirilebilir.
Ürün, şubat, mart aylarında en yüksek fiyatı bulmaktadır. Yazın ürünlerin artmasından
dolayı mayıs, haziran, temmuz, ağustos aylarında fiyatlar düşmektedir. Nedeni ise sıcak devrede salata yapılan domates, biber gibi açıkta yetiştirilen ürünlerin pazarda bollaşmasıdır. Salata ve marullar açıkta ilkbahar, sonbahar ve yaz dönemlerinde yetiştirilebilir. Kışın ise mikroklima alanları dışında açıkta yetiştirilme olanağı bulunmaz. Bunun için ısıtmasız koşullarda örtü altı yetiştiriciliği yapılır. İlkbahar, yaz ve sonbahar dönemlerinde de yetiştiriciliği yapılır. İlkbahar, yaz ve sonbahar dönemlerinde yetiştirilen tipler gün uzunluğuna hassastır, uzun günlerde sapa kalkar ve çiçek açar. Uzun yaz günlerinde yetişen salata ve marullar gün uzunluğundan etkilenmeyen nötr salata ve marul çeşitleridir. Bu nedenle yetiştirme dönemlerine uygun çeşit seçimi önemlidir. Salata ve marul çeşidine ait tohumlar tohumluk alınırken, kısa gün çeşidi mi, uzun gün çeşidi mi, nötr çeşidi mi olduğu sorulmalıdır.
Açık tarlada yetiştiricilikte tohum ekim zamanı Akdeniz sahil kuşağında ağustos,
eylül, ekim, kasım, aralık ayları, dikim eylül, ekim, kasım, aralık, ocak aylarıdır. Hasat ekimde başlar, periyodik olarak çok soğuk kış ayları hariç haziran sonuna kadar devam eder. Yayla şartlarında tohum martta ekilir, nisan, mayısta dikilir, hasat temmuz, ağustos, eylül aylarında olur. örneğin Yalova koşullarında ilkbahar periyodu için tohumlar ocak, şubat aylarında ekilir, dikim nisanda, hasat mayıs, haziran aylarında yapılır. Bu tarihler Yalova’dan daha sıcak bölgelerde 15–30 gün daha erken, daha soğuk bölgelere 15–30 gün daha geç olarak alınabilir.
Genellikle en soğuk aylar olduğundan, aralıktan itibaren mart sonuna kadar açıkta
salata marul yetiştirilmesi mümkün olmamaktadır. Bu ihtiyaç ancak salata ve marulların örtü altında yetiştirilmesiyle mümkündür. Soğuk seracılık yapılan örtü altında tohum ekimi Eylül, Ekim aylarında, dikim ekim, kasım, hasat aralık, ocak aylarında veya tohum ekimi aralık, ocak, dikim ocak, şubat, hasat mart, nisan, mayıs aylarında yapılır.
Image9.jpg
Resim
Açıkta marul yetiştiriciliği
Ege ve Akdeniz dışındaki kışları sert geçen bölgelerde erken ilkbahar ve geç
sonbaharda salata ve marul yetiştiriciliği ısıtmasız örtü altında mümkün olabilir. Isıtmasız seralarda geceleri ve kritik soğuk günlerde bitkileri alçak tünel altına almak, dokunmamış gözenekli hafif plastiklerle bitkileri örtmek, bitki sıraları arasına su şilteleri döşemek gerekir.
Kıvırcık baş salataların dikim ve hasat periyodu yaprak salatalara göre 15–25 gƒn
daha geç olur. Bu nedenle değişik tiplerden aylara göre uygun çeşitlerden aynı örtü altında beraber yetiştirilmesiyle aralık ve mayıs dönemi boyunca ısıtmasız örtü altında sürekli hasat yapmak mümkün olur.
Bitkiler arasında dikim mesafesi, baş gelişimi, büyüklüğü ve dolayısıyla verimi
etkiler. Dar aralıklar baş büyüklüğünü azaltır, erken hasadın gecikmesine neden olur. Ancak birim alandaki verim artar.
Yaprak salata, yağlı baş salata ve marul çeşitlerinin bitkileri daha küçük olduğundan,
kıvırcık baş salatalara gçre daha dar aralıklarla dikilebilir. Baş salatalıklarda metre karede 7– 12 bitki bulunmalıdır. Genelde karık yönteminde dikim ikili sıralar halinde yapılmalıdır. Fideler 100–105 cm aralıklarla açılan karıklarda su yolları çıktıktan sonra kalan 45–55 cm’lik yastıklara iki sıra halinde dikilir. Yastıkların kenarlarından 7-10 cm içeriye olmak üzere sıra arası serada 25-40 cm, açık tarlada 30-35 cm olmalıdır. Bitkiler arasındaki sıra üzeri mesafe ise, salata ve marulların tipine ve çeşit baş büyüklüğüne göre bırakılmalıdır.
Sıra üzerinde genellikle 25–30 cm mesafe bırakılmalıdır. Sonbahar, kış ve ilkbahar aylarında serada yağlı baş salata yetiştiriciliğinde şeffaf veya siyah polietilen malç ile sıra üzeri mesafenin 25 cm olması en uygun bulunmuştur.
Saksılı veya torbada yetiştirilmiş fidelerin dikimi çepinle açılan çukurlara yapılır.
Yastıklarda veya kasalarda yetiştirilen topraksız, torfsuz fideler tuvalet budaması (fazla kök ve yaprakların 1/3’ünün kesilmesi) yapılarak dikim çubuğu ile dikilebilir. Dikim sonrası bitkilere bolca can suyu verilmelidir. Hortum ile su verilecekse bitkilerin köklerine fazla yaklaşmadan hortum bitkinin etrafında dolaştırılarak su verilmelidir.
Bakım
Dikimden sonra birkaç defa toprağı kabartmak ve yabancı otları temizlemek için
çapalama yapılır. Bölgedeki yağışlara göre farklılık gösteren sulamalar uygulanır. Sulama sistemlerinden damla sulama tercih edilmelidir. Salata ve marullar, diplerinin daima nemli olmasını ister.
Büyük işletmelerde, açık tarlada yetiştiricilikte, sulamada yağmurlama işi yapan
makinelerden yararlanılmaktadır. Traktörle sıra başlarına çekilen makine, güneş enerjisi yardımıyla çalışır. Bir komuta aletiyle istenilen hıza göre ayarlanarak su basıncıyla kendi kendini yürütür ve sıra sonuna gelerek, sağa sola 90 metrelik alanda yağmurlama işini yapar.
Bitkilerin gelişme döneminde, açıkta 1–2 kez azotlu gübre verilmelidir. Serada ise
damla sulama ile suya bağlı güreleme yapılmalıdır. Sulamadaki en büyük uygulama, hasattan 30 gün önceki devrede yapılmalıdır. Yetişme mevsiminde toprak ve hava nemi göz önüne alınarak toprağın suya doyumu üstünde verilmemelidir. Fazla su kök çürüklüğüne neden olur. Hasada yakın dönemde fazla su ve gübreleme baş salatalarda başların büyük ve gevşek olmasına ve kalitenin düşmesine neden olur. Kışlık marulun sulama suyu ihtiyacı 150 mm, yazlık ve güzlük marulun sulama suyu ihtiyacı 450 mm’dir.
Marullarda göbek bağlama devresinde, yaprakların uç kısmana doğru olan kısmı rafya
veya paket lastiği ile bağlanarak yaprakların etrafa yayılmaları önlenir. Böylece istenen renk ve kalitede göbek oluşturan yapraklar elde edilir. Yağmur sularının içeri girerek çürüğe yol açması bu şekilde engellenmiş olur.
Münavebe
Aynı tarlada peş peşe salata marul yetiştirilmemelidir. Yetiştirilecekse baklagillerle
önceden yeşil gübreleme yapılmalıdır. Münavebede, domates, tatlı mısır, ıspanak, pancar, baklagiller, pırasa, soğan, havuç gibi bitkiler yer almalıdır. Lahanagillerden sonra salata ve marul yetiştiriciliği yapılmamalıdır.
Hasat İşlemleri
Hasat Zamanı
Salata ve marullarda hasat yetiştirme dönemleri çeşitlere göre farklılık gösterir.
Sonbahar yetiştirme döneminde vejetasyon dönemi biraz daha uzundur. Yaprak salatalar en erken hasada gelen salata tipidir. Kıvırcık baş salatalarda dikim hasat arasındaki süre diğer tiplerden daha uzun sürmektedir. Kıvırcık baş salatalar erken ilkbaharda dikim yapıldığında dikim hasat süresi çeşide göre 55–120 gün arasında değişirken, yağlı baş salatalar ve marullarda 55–80 gün, yaprak salatalarda 40–50 güne iner. Ancak hava sıcaklığının fazla olması salata ve marullarda bu sürelerin kısalmasına neden olur. Sonbahar dönemlerinde bu süre açıkta 140, ört, altında 120 güne kadar çıkabilir.
Hasadın Yapılışı
Salata ve marullarda hasat, yapraklar kartlaşmadan ve generatif devreye geçmeden
yani tohuma kalkmadan yapılmalıdır. Aksi halde acılaşma görülür. Tam olgunlaşmadan, çeşide özgü hasat büyüklüğüne gelmeden yapılan hasatlar verim düşüklüğüne, geç hasatlar ise kalite düşüklüğüne neden olur. Hasat bitkilerin tek tek elle alınması suretiyle gerçekleşir. Salata ve marulların hasadı oldukça aşağıdan, toprak yüzeyine yakın kısmından, kök boğazının üzerinden keskin bir bıçakla kesilmek suretiyle yapılır. Pazarlamadan önce, bozulmuş hastalıklı, topraklı dış yaprakların temizlenmesi gerekir. Pazarlanabilir salata ve marulların sıkı, düzgün baş yapması ve başların çeşide özgü irilikte olması istenir.
Image10.jpg
Tarladaki bitkilerin hepsi aynı anda hasat olgunluğuna ulaşmadığından hasadın birkaç
kez yapılması gerekebilir. Küçük işletmelerde elle veya küçük çepinlerle bitkiler topraktan çıkarılmalı, kök boğazı üstünden kesilerek dış yaprakları temizlenmelidir.
Image13.jpg
Baş bağlamayan yaprak salataların özellikle yaprakları kopan tiplerinde genelde bitki
büyümesini sürdürürken ev bahçelerinde yaprakları kopartılarak yenildiğinden devamlı hasadı mümkün kılar. Piyasa için yaprak salatalarında bitki pazarlanabilir büyüklüğe eriştiğinde bir defa da hasat yapılır.Hasada gelmiş kökler keskin bir bıçakla boyun noktalarından kesilerek sıra aralarına bırakılır. Hasat edilen başlar hasat bisikletindeki kasalara konarak ambalaj yerine getirilir.
Hasat Sonrası İşlemler
Yeşil salatalar ve marullar, sağlam, taze görünüşlü, temiz ve kuru, toprak bulaşıklı
yapraklardan ayıklanmış, çiçeklenme belirtisi göstermemiş ve olgun olmalıdır. Üzerlerinde yabancı tat ve koku, anormal dış nem ve yabancı madde bulunmamalıdır. Yeşil salata ve marullar hasat edildikten sonra sınıflandırılır ve ambalajlama işine geçilir.
Image15.jpg
Ambalajlar ulaştırma esnasında ürünün iyi korunmasını sağlayacak nitelikte tahta, mukavva ve diğer malzemelerden hazırlanmış kutu, kasa ve sepetlerdir. Bunların boyları 80x120 cm veya 100x120 cm boyutlarındaki paketlere uyacak şekilde ayarlanmalıdır.
Ambalaj malzemeleri temiz, yeni ve insan sağlığına zararsız olmalıdır. Tahta
ambalajlarda tahtayı sarma maddesi olarak basılı kağıt kullanıldığında yazılı kısmı dışa gelmeli ve ürüne değmemelidir. Ambalajların içinde kopmuş yapraklar ve sap kısımları ile hiçbir yabancı madde bulunmamalıdır.
Yeşil salata ve marullar, aralarında fazla boşluk kalmayacak ve ezilmeyecek şekilde
ambalajlara yerleştirilir. Yeşil salatalar göbekleri karşılıklı gelecek şekilde dikey olarak iki sıra halinde, marullar ise yatık olarak ambalajlanır.
Bu mesaja eklenen dosyaları görüntülemek için gerekli yetkilere sahip değilsiniz.
Kullanıcı avatarı
Bennur
Hobibahçemiz
 
Mesajlar: 3063
Kayıt: Cum Şub 05, 2010 23:29
Konum: İstanbul

Dön Sebze Yetiştiriciliği

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Google [Bot] ve 2 misafir