Lahana Yetiştiriciliği

Lahana Yetiştiriciliği

Mesajgönderen Bennur » Pzr Oca 30, 2011 16:34

Vatanı ve Yayılışı
Lahanalar, Cruciferae familyasının Brassica oleracea türüne aittir. Birçok botanikçi ve
araştırıcıların ortak fikirlerine göre lahana gurubu sebzeler şöyle sınıflandırılmaktadır.
Brassica oleraceae var. Silvestris: Yabani lahana
Brassice oleraceae var. Acephala: Yaprak lahana
Brassice oleraceae var. Capitata: Baş lahana
Brassice oleraceae var. Alba: Beyaz baş lahana
Brassice oleraceae var. Rubra: Kırmızı baş lahana
Brassice oleraceae var. Sabauda: Kıvırcık baş lahana
Yabanilerine Kuzey Denizi, Batı İrlanda Fransa, İspanya ve İtalya kıyılarında, Doğu Asya’da rastlanmaktadır. Çok eski zamanlardan beri tanınan ve yenilen bir sebzedir. Baş lahananın yetiştiriciliği yurdumuzun her tarafında yapılmaktadır.
Resim
Ekonomik Önemi
100 gr. taze beyaz baş lahanada 1,7 g protein, 0,2 g yağ, 91,4 g su, 5,1 g karbonhidrat, 1,0 g selüloz bulunmaktadır. Kalori değeri 33’tür. Baş lahanada A, B1, B2, B3 ile bol miktarda C vitamini vardır. Beyaz baş lahananın çeşitli lezzetli yemekleri yapılmaktadır. Aynı zamanda vitaminli turşusu da çok makbuldür. Lahana grubu sebzelerin toplam ekim alanı yaklaşık 20 bin hektar, üretim miktarı ise ortalama 675-700 bin ton civarındadır. Ülkemizde her bölgede farklı tipte lahana yetiştiriciliği yapılmaktadır.
Örneğin Karadeniz bölgesinde yaprak lahana, Doğu Anadolu’da beyaz baş lahana, batı ve güney bölgelerimizde kırmızı baş lahana yetiştiriciliği yapılmaktadır.
Botanik Özellikleri
Kök
Lahanalar kazık köklüdür. Kazık kök; etli, kalın ve koniktir. Çevresinde bol miktarda saçak kök bulunur. Saçak kökler normal büyüklüğünü alınca kazık kök büyümesi durur. Fide ile yapılan yetiştiriciliklerde kazık kök kırılacağından fazla derine gidemez. Köklerin %60’ı toprağın 20–40 cm derinliğinde bulunur. %20’ye yakını 100–120 cm ve %5’i 120cm’den daha derine gidebilir. Lahanalarda kök oluşumu oldukça kolaydır. Toprakla temas halinde bulunan gövde kısmından yan kökler meydana gelebilir.
Gövde
Lahanalarda türün özelliğine göre yapraklar gövdeye, uzun ya da kısa saplarla bağlanır. Yaşlı yapraklar, alt kısımdan kopup döküldüklerinde gövde üzerinde iz bırakır. Gövde, bütün lahanalarda kalın ve kuvvetli bir yapıya sahiptir. Önceleri otsu yapıda olan gövdenin ilk gelişme dönemlerinde gövde dokularında büyüme ucundan aşağıya doğru kalınlaşma başlar. Lahanalarda gövde kalınlığı ortalama olarak 5–10 cm ’ye ulaşır. Gövde uzunluğu ise 30-40 cm kadardır.
Yaprak ve Baş
Baş lahanalarda yaprak sapları çok kısadır. Başlangıçta kıvırcık olan yapraklar daha sonra dalgalı bir hal alır. Yapraklar, tür ve çeşitlere göre değişmekle birlikte oldukça geniş ve büyüktür. Dış yaprakların üzeri mumla kaplı olup yeşil, gri ve sarı renklerin karışması ile değişik tonlardadır. Ayrıca kırmızı renkte olanları da vardır. Yaprak şekilleri oldukça farklıdır. Çok yassı, yassı-yuvarlak, uzun, yuvarlak, oval, ters yumurta, topaç, kalp şekillidir. Başlar, yaprakların üst üste binmesi ile oluşur. Lahanaların baş büyümesi, ucuna yani tepe sürgününe doğru gövdedeki boğum aralarının kısalması ve yaprakların açılmasının kısıtlanması ile meydana gelmektedir. Lahanalarda başın şekli, yaprak tipine uyar.
[Sıkılıkları tür ve çeşitlere ve yetiştirme konularına göre değişiklik gösterir. Başın büyüklüğü de farklıdır. Başların çapı 80 cm kadar olabilir. Ortalama 20-30 cm’ dir.
Lahanada baş bağlamayı teşvik eden faktörler:
1. İyi ve kaliteli tohumluk kullanılmalıdır.
2. Yetiştiricilik yapılacak toprak yeterince gübrelenmiş ve zamanında hazırlanmış
olmalıdır.
3. Tohum ekimi ve fide dikimi zamanında yapılmalıdır.
4. Sulamalar zamanında ve yeterli miktarda yapılmalıdır.
5. Sulama sırasında kürek yardımı ile bitkiler üzerine su serpilmelidir.
6. Köke yakın kötü yapraklar koparılıp atılmalıdır.
7. Göbek bağlamaya meyilli dış yapraklar üstten birleştirilip bağlanmalı veya üzerine bir taş bastırılmalıdır. Kesinlikle topraklı tezek konulmamalıdır.
Resim
Brassica oleracea var. acephala
Resim
Brassica oleracea var capitata (Baş lahana)
Resim
Brassica oleracea var. Sabauda (Kıvırcık baş lahana)
Resim
Brassica oleracea var. Alba (Beyaz baş lahana)
Resim
Brassica oleracea var. Rubra (Kırmızı baş lahana)
Çiçek
Baş lahanalarda çiçeklenme ve dolayısıyla tohum bağlama 2. yılda meydana gelir. Lahanalar 1. yılın sonbaharı sonuna doğru baş oluşturur. Bu başların bir kısmı hasat edilerek pazara satış için gönderilir. Baş oluşturan bitkilerin bir kısmı iklim koşullarının uygun olduğu ılıman bölgelerde oldukları yerde bırakılır.
Kış aylarında don tehlikesi olan bölgelerde ise bitkiler, tarlada açılan hendekler içinde ya koruyucu bir materyal olan sap, saman, yanmış at gübresi ile örtülerek, ya da yerlerinden sökülüp serin kiler ya da depolarda ertesi yılın ilkbaharına kadar nemli kum, talaş, ıslak yosun veya bezle kuruması önlenerek saklanır. İlkbaharda havaların ısınması ile birlikte (hava sıcaklığı 5–10 C ’yi bulduğunda) bitkiler saklandıkları yerlerden alınarak bahçeye yeniden dikilir. Sonbaharda oldukları yerde bırakılanların ise üzeri açılır. Sıkı baş oluşturan lahana tür ve çeşitlerinde başların üzeri çiçek sapının uzaması, daha sonra da çiçeklenmenin hızlandırılması için sürgün konisi zedelenmeyecek şekilde bir bıçakla kesilir. Büyüme konisindeki başkalaşımı izleyen bir çiçek sürgünü üzerinde değişik sayıda çiçek tomurcukları, tomurcuklar içinde de çiçek organlarının oluşumu başlar. Vegetatif devreden generatif devreye geçmiş yani çiçek tomurcuklarında ayrımın başladığı bitkiler sıcaklığın 15C ’nin üzerine çıktığında, çiçek organlarındaki gelişme hızlanır. 30–40 gün içinde çiçeklenme meydana gelir.
Resim
Çiçek ve tomurcuk
Lahanalarda çiçek sürgünün uzunluğu yaklaşık 1–2 m’ dir. Çiçekler, yapraksız uzun bir sapla çiçek sürgününe bağlanır ve bir salkım oluşturur. Bir bitkide önce ana çiçek sürgünü üzerindeki çiçekler açar, daha sonra yan sürgünlerde çiçeklenme görülür.
Bir çiçek sürgünü üzerinde çiçeklenme, en alttaki çiçekten yukarı doğru olmaktadır. Çiçeklenme döneminde sıcaklığın yükselmesi çiçeklenmeyi hızlandırdığı halde, düşmesi, çiçeklenmenin gecikmesine neden olur.
Lahanalarda çiçeklenme süresi 20–60 gün arasında değişir. Çiçeklerin açması öğleden
sonra başlar ve ertesi sabaha kadar devam eder. Erkek organlardaki çiçek tozu keseleri,
çiçekler açtıktan birkaç saat sonra patlar. Lahanalarda protogeni vardır yani dişi organ, erkek organlardan daha önce olgunluğa erişir. Bir çiçek açtıktan 3–5 gün sonra solar.
Lahanalar, erselik çiçek yapısına sahip olmakla birlikte, yabancı tozlanır. Tozlanmada
böcekler ve arılar etkilidir; bu nedenle tohum üretiminde, tohumluk bitkiler arasında gerekli izolasyon mesafelerinin bırakılması gerekir. Baş lahanaların birkaç yıl kendi kendilerine döllenmeye zorlanmaları sonucu bitkilerde bodurlaşma görülmekte ve bitkiler özelliklerini kaybederek dejenere olmaktadır.
Resim
1.9:Çiçek salkımı
Resim
Lahanada çiçek oluşumu
Resim
1.10:Tohum kapsülü
Lahanalarda erken çiçeklenmeye etkili olan faktörler:
1. Sonbaharda erken ekim yapılması
2. Yaşlı fidelerin kullanılması
3. Soğuk ve yağışlı günlerin ardından sıcak günlerin başlaması
4. Sıcaklıktaki ekstrem değişmelerin olması
5. Kuru toprağa fazla azotlu gübre verilmesi
6. Kalitesiz tohum kullanılması
7. Tür ve çeşit özelliği
8. Topraktaki besin maddesi noksanlığı,
9. Sıcaklığın donma noktasından bir süre devam etmesi
10. Büyümeyi önleyen ekstrem şartların oluşması (ışık yetersizliği, hava nemliliği,
toprağın ağırlığı vb.)
11. Sık ekim yapılması
Meyve ve Tohum
Kapsüldeki çatlama ve koyu sarıya dönüşen renk, tohumların olgunlaştığını belirtir. Çiçeklenmeden 3–4 hafta sonra bakla içinde tohumlar kendini belli eder.
Bir baklada 10–30 arasında tohum bulunur. Tohumlar olgunlaşınca kapsüllerin ağzı saptan uç kısma doğru açılır. Tohumların dökülmesini engellemek için tohum hasadı kapsüller açılmadan önce yapılmalıdır. İyi olgunlaşmış tohumlar kahverengi, mor, kırmızı, kahverengi, olgunlaşmamış olanlar ise açık sarı ve kahverengidir. Tohumların çimlenme gücü %90–95 olmalıdır. Tohumlar çimlenme güçlerini 4–6 yıl muhafaza eder. Çimlenme sıcaklığı 13–33 C, optimum sıcaklık ise 20–25 C’dir.
Resim
Ekolojik İstekleri
İklim İstekleri
Lahana yetiştiriciliğinde, iklim etmenlerinden sıcaklığın büyük bir rolü vardır. Özellikle çiçeklenme döneminde sıcaklık daha büyük bir önem kazanmaktadır. Lahanaların baş oluşturabilmeleri için en uygun sıcaklık 15-20C’ ye inmesi başın oluşmasına yardımcı olmaktadır. Sıcaklık 25C’ nin üzerine çıktığında büyüme engellenmekte, yüksek sıcaklık yanında suyun da az olması halinde lahanalar normal gelişmeyip küçükbaşlı meyveler meydana getirmektedir. Erkenci çeşitler 5C’ de büyümelerine devam eder ve ortalama sıcaklığın 0C’ nin altına düşmesini istemez. Geççi çeşitler ise –10C sıcaklığa dayanabilir. Ancak düşük sıcaklıkta kalma süresi artarsa, bitki zarar görür. Lahanaların çiçeklenebilmeleri için düşük sıcaklığa ihtiyaçları vardır. Bu ihtiyaçları karşılanmadığında, bitkiler sürekli vegetatif devrede kalır.
Lahanalar fazla ışıktan hoşlanır. Işık miktarının azaldığı ağaç altlarında ve gölgeli yerlerde verim düşüktür. Ayrıca, ülkemizdeki lahanalar üzerinde yapılan çalışmalarda, Anadolu’da yetiştirilen lahanaların uzun güne duyarlı oldukları ileri sürülmektedir. Lahanalar sudan hoşlanır. Yetiştirme dönemi uzun olan geççi lahanalar için, 450- 600mm’ lik bir suya gereksinim vardır. Ayrıca, yüksek sıcaklığın büyüme ve kalite üzerindeki etkisi sulama ile ortadan kaldırılabilir. Lahanalardaki en iyi gelişme ve en yüksek verim, toprakta kullanılabilir su tutma kapasitesinin %30–50’si tüketildiğinde yapılan sulama ile elde edilmektedir. Toprak suyu yanında hava nemi de önemlidir. Lahanalar hava nemi yüksek deniz ve göl kenarlarında yüksek nemli yaylalarda daha sağlıklı büyür.
Toprak İstekleri
Lahanalar, toprak yönünden seçici değildir; ancak toprağın su tutma kapasitesi iyi olmalıdır. Bununla birlikte iyi kalitede yüksek verim için derin, besin maddesi yüksek, nemli, organik maddece zengin, tınlı-killi topraklar tercih edilir.
Erkencilik için hafif topraklar, geççilik için ağır topraklar uygundur. Sonbahar ve kış yetiştiricilikleri için drenajın iyi yapılması şarttır. Lahanalar için optimum pH 6–6,5 arasındadır. Lahanaların çoğu tuza dayanıklıdır. Ancak, tuzlu topraklarda yetiştirilen lahanaların yaprakları koyu renkli olur ve yaprak kenarları kurur.
Önemli Çeşitleri
Düz Yapraklı Baş Lahanalar
Resim
a) Yuvarlak başlı çeşitler: Golden Acre Kopenhagen Market, Glückstadler.
b) Basık başlı çeşitler: Brunswick, All Seasons, Holstein.
c) Uzun, konik çeşitler: Express, Couer de Boeuf, Etampes.
Kıvırcık Yapraklı Baş Lahanalar
Resim
a) Yuvarlak Başlı Çeşitler
-Yeşil yapraklı olanlar: Bonner Advent, Novum, Pefection
-Sarımtırak yeşil yapraklı olanlar: Boterkool, Bloemendaalse Gele,
b) Basık başlı çeşitler: Eisenkopft, Marcelin, Veruts.
c) Sivri veya konik başlı çeşitler: Wiener Kapuziner, Vorbote, Kitzinger.
Kırmızı baş lahanalar: Haco, Znith, Erfurter.
Resim
Üretimi
Lahanaların direk tohumu tarlaya ekilmek suretiyle rahatça üretebilmelerine karşın,
pratikte fide ile üretim esastır. Fideler sıcak, ılık ve soğuk yastıklarda yetiştirilir. Yetiştirme sırasında vegetasyon dönemi kısa, soğuk yerlerde sıcak ve ılık yastıklar; serin, sıcak ve ılıman yerlerde ılık ve soğuk yastıklar kullanılır.
Fide yetiştirmek için yastıklara şubat-nisan ayları arasında, erkenci soğuk bölgelerde
mayıs, haziran, kışları sıcak geçen yerlerde eylül – kasım ayları arasında vakitli ve geççi
lahana tohumları ekilir. 1m2’ye erkenci ekimlerde 5–10 g, geççi ekimlerde 2–5 g tohum,
serpme veya sıraya ekilir. Fide yetiştirme anında sıcaklığın 12C’ nın altına düşmemesi
istenir. Ekimin sıraya yapılması, ot kontrolünü kolaylaştırır. Tohum ekimi 2-5 X 10-12 cm aralıkla yapılır. Çimlenme ve sürme oranını, tohum ekim derinliği, toprak sıcaklığı, toprak nemi ve kullanılan tohumun kalitesi etkiler. Çimlenme için gerekli minimum toprak sıcaklığı 0-5C arasındadır. Çimlenme 10C’ de 15 gün içinde 20C’ nın üzerinde ise 1 hafta içinde meydana gelir. Tohumlar, yastıklar üzerindeki 10 cm kalınlığında harç içine 1-3 cm derinliğinde ekilir. Dış ülkelerde fide üretimi plastik ve kâğıt saksılar içinde yapılır. Genel olarak lahana fideleri şaşırtılmaz, şaşırtma verim üzerinde olumsuz etki yapar. Fide üretim, süresi, sıcaklığa ve ışık miktarına bağlı olarak 25-60 gün arasında değişir. İlkbahar sonu, yaz ve sonbahar başlangıcında fide yetiştirme süresi kısalır.
Lahanalar genelde tek sıra dikilir. Bazı durumlarda çift sıra ekim de uygulanabilir. Çift sıra dikim ilkbahar ve sonbaharda, tek sıra dikim yaz aylarında yapılır. Dikim sıklığının başların büyüklüğüne ve şekline etkisi vardır. Sıra arası daraldıkça, birim alana fazla bitki gireceğinden küçükbaşlar elde edilir. Ancak birim alandan daha fazla ürün alınır. Orta büyükte başların eldesi için tek sıra dikimde genellikle 40x60 cm ’lik dikim aralıkları ve çift sıra dikimde ise 40x60x70xcm’lik dikim aralıkları kullanılmaktadır. Dikim sırasında 5-10 yapraklı, sağlam ve kuvvetli, aynı zamanda fazla boylanmamış fideler kullanılmalıdır.
Dikim elle ve fide dikim kazıkları kullanılarak yapılır. Dikim yaz ve sonbaharda akşam saatlerine yakın, güneşin etkisinin azaldığı bir zamanda yapılmalı ve yağmurlama sulamaya gece devam edilmelidir. Fideleri topraklı dikmek daha avantajlıdır.
Bu uygulama işçiliği artırmasına rağmen, fidenin dikim sırasında şok geçirmesi ve büyümesinin durmasını önler. Ülkemizde dikim çoğunlukla elle yapılmakta ancak dış ülkelerde fide dikim makineleri de büyük ölçüde kullanılmaktadır. Dikimden birkaç gün sonra toprak hafifçe yumuşatılmalı ve tekrar sulanmalıdır. Bu sırada yabancı otlarla mücadele ilaçları kullanılarak tarlanın otlanması önlenebilir. Lahanalar su ve toprak işlemeden çok hoşlanır. Fide dikiminden sonra bir kez ve her sulamadan sonra, kaymak tabakasını kırmak üzere çapa yapılmalıdır. Ayrıca, hastalık ve zararlılarla zamanında mücadele yapmak gerekir.
KÜLTÜREL İŞLEMLER
Sulama
Fide dikiminden sonraki ilk sulama bitki kökü çevresinde çatlak meydana gelmeye
başladığı zaman yapılır. Genellikle bu ilk sulamadan sonra bitkilerin gelişmesi izlenir.
Resim
Toprak yapısı, çevre koşulları ve bitkilerin gelişme durumları dikkate alınarak düzenli
sulama yapılır. Lahana, suyu seven bir bitkidir. Yeterli miktarda sulanmayan bitkilerin
gelişimi iyi olmamakta, verim ve kalite düşmektedir. Ayrıca düzenli olarak baş bağlama
meydana gelmemektedir.
İlaçlama
Hastalıklarla Mücadele
Resim
Lahanada ilaçlama
Lahana Mildiyösü Hastalığı
Başlangıçta lahana fidelerinin ve tarlada gelişmiş durumda olan bitkilerin alt yapraklarından başlamak üzere ve yaprakların alt yüzeyinde gri, kirli beyaz renkte küf
tabakaları halinde kendini gösterir. Yaprak üzerinde ise sarı lekeler halinde görülür. Zamanla bu lekeli kısımlar kurur ve yaprağın ölümüne sebep olur.
Resim
Serada yetiştirilen fidelerde görüldüğü zaman zarar büyük olur. Fazla yağışlı yıllarda,
orantılı nemi yüksek, akarsu yatağı bulunan vadilerde, orman arazisi ve yüksek yayla
bölgelerinde, tarla devresinde de bu hastalık verimin önemli seviyede azalmasına neden
olabilir. Hastalık etmeni fungus, kışı çürüyen bitkilerde geçirir, ilkbaharda ilk bulaşmalar
başlar. 15 C’ 'de hastalık yapraklar üzerinde siyah lekecikler halinde belirir.
Yaprağın alt yüzünde kirli beyaz renkte fungal örtüden, rüzgâr ve böcekler vasıtasıyla sağlam bitkilere taşınır. Kışı tohumda da geçirebilir. Salgın için en elverişli koşullar sisli ince yağışlarla birlikte hava sıcaklığının 24 °C' de orantılı nemin en az %90 seviyesinde olmasıdır.
Hastalıkla Mücadele
Kültürel Önlemler
 Sık tohum atılmamalı,
 Fidelikler sık sık açılmalı, havalandırılmalı, sık sulamadan kaçınılmalı,
 Yeterli miktarda güneş alan yerlere dikilmeli,
 En az üç yıllık münavebe uygulanmalıdır.
Kimyasal Mücadele
Fidelikte, fidelerin toprak yüzüne çıkmasıyla, tarlada ise ilk mildiyö lekelerinin çevrede belirmesiyle ilaçlamalara başlanır.
Kullanılacak İlaçlar ve Dozları
Etkili madde adı ve miktarı------ Formülasyon------ Dozu (Preparat)100 litre suya
Bakır oksit % 50 -----------------------WP----------------300 g 500+1000 g 200 g
Bordo bulamacı ------------------------SIVI --------------
Propineb % 70 ------------------------- WP
İlaçlamalarda mutlaka yaprakların alt yüzeyleriyle birlikte, bitkinin her tarafında bir
ilaç tabakası meydana getirilmelidir.
Lahana Siyah Damar Çürüklüğü Hastalığı
Bitkiler fide döneminde iken enfeksiyona yakalanırsa yaprak sertleşir ve kurur.
Olgun bitkilerde hastalık önce alt yapraklarda başlar, yer yer sarımtırak lekeler meydana gelir. Sonra hastalıkla bulaşık yaprakların damarları esmerleşir. Bu hastalık için en tipik belirti damarların siyahlaşıp çürümesidir. Hastalık sistemik olarak yayıldığından gövde kesildiğinde iletken doku demetlerinin tamamen siyahlaştığı görülebilir.
Hastalık etmeni bakteri olup toprakta ve tohum içinde kışlar. İlk enfeksiyonlar, bulaşık
tohumlardan olabileceği gibi topraktan da olabilir. Her iki durumda da önce kotiledon
yapraklar enfeksiyona uğrar.
Resim
Hastalıkla Mücadele
Kültürel Önlemler
 Hastalıklı bitkilerden tohum alınmamalı,
 Hastalık görülen tarlalarda lahanagiller familyası dışındaki bitkilerle 3 yıllık
ekim nöbeti uygulanmalı,
 Hastalıklı fidelik toprağı değiştirilmeli,
 Toprak altı ve diğer zararlılarla zamanında mücadele yapılmalı,
 Hastalıklı tohumlar 50 C’ deki suda 30 dakika bekletildikten sonra ekilmelidir.
Kimyasal Mücadele
Kimyasal mücadelesi yoktur.
Lahana Kök-Ur Hastalığı
Fideler sararır, solar kök ve kök boğazında küçük urlar teşekkül eder. Tarlada hasta bitkilerin tanınması daha kolaydır. Hasta bitkiler solar ve baş bağlayamaz veya geç enfeksiyonlarda solgunluk belirtisi göstermediği halde bodur kalır ve küçükbaş bağlar. Kökleri çıkarılıp bakılırsa kök boğazında yumruk gibi ve saçak köklerde ise parmak gibi urlar görülür. Urları lahana gal böceği (Ceutorynchus pleurestigma Marsh.) ve nematod urları ile karıştırılmamalıdır. Gal böceği urları kesilirse içinde larvalar ve açtıkları galeriler görülür. Lahana kök-ur hastalığında kesit, benekli mermer görünüşündedir. Verimde azalma olur fakat bulaşık topraklardan hiç ürün alınmayabilir. Hastalık etmeni fungustur. Hastalıklı köklerin çürümesi sonucu sporlar toprağa yayılır. Konukçu olmadığı takdirde sporlar çimlenmeden 7-8 yıl toprakta canlılıklarını koruyabilir. Uygun toprak pH'sında (4-6) konukçu, kök salgıları sonucu çimlenip, kök emici tüylerinden enfeksiyon yapar.
Resim Resim
Hastalıkla Mücadele
Kültürel Önlemler
 Sağlam fide yetiştirilmeli,
 Su tutan tarlalarda drenaj yapılmalı,
 Hasattan sonra kökler çıkarılıp yakılmalı,
 Lahana karnabahar, turp gibi bitkiler aynı tarlaya üst üste veya birbiri ardından 7 yıl süre ile ekilmemelidir.
Kimyasal Mücadele
Fidelik Toprağının Dezenfeksiyonu
Formaldehit 38 EC, uygulaması: Fidelik, 100 litre suya 2 it. olarak hazırlanan eriyik
(M2'ye 10 it.) ile süzgeçli kova kullanılarak ilaçlanır, naylon bir örtü ile örtülür; iki gün sonra örtü kaldırılıp, toprak çapa ile havalandırılır. Tohum ekimi 20 gün sonra yapılmalıdır, ilaçlama sırasında toprak sıcaklığı 10°C'nin altında olmamalıdır.
Tarla Toprağının İlaçlanması
(Ca O) Kireç uygulaması: Bulaşık tarlalara fide dikiminden 3 ay önce dekara 2 ton
kireç atarak 15-20 cm toprak derinliğine karıştırılır. Fide dikiminden önce tarla tekrar
sürülür. Spor yoğunluğunun fazla olduğu tarlalarda etkisizdir. Aşırı kireç uygulamasından
kaçınılmalıdır.
Benomyl 50 uygulaması: Lahana fidelerinin tarlaya dikilmesi sırasında 100 litre suya 75 g ilaç dozundaki, ilaçlı sudan her fideye o, 5 it. can suyu olarak verilir.
Kullanılacak İlaçlar ve Dozları
Etkili madde adı ve miktarı----- Formülasyon---- Dozu (Preparat) 100 litre suya
Benomyl % 50 ------------------------WP ---------------75 g 100 l su ( can suyu olarak)
Formaldehyde 400 g/l --------------EC ---------------200 ml 100 l su (fidelik ilaçlaması)
Metamsodium500 g/l -------------- EC ----------------75 l/da (fidelik ilaçlaması)
Kalsiyum oksit --------------------TOZ --------------- 2 ton/da (tarla ilaçlaması)
Zararlılarla Mücadele
Lahana Kelebeği
Zararı yapan larvalardır, ilk iki dönem larva yaprakların kenarlarında toplu halde bulunur ve damar aralarını yüzeysel olarak kemirir. Sonra bitkinin her tarafına dağılarak çok oburca beslenir ve bulundukları bitkinin yapraklarını tamamen yiyerek sadece kalın damarını bırakır. Zararlının yoğun olduğu bahçelerdeki bitkilerde çalılaşmış bir görünüm ortaya çıkar. Çıkardıkları pislikler de yağmur ve çiğ damlacıkları ile bitkinin orta kısmına birikerek bitkinin yenmez hale gelmesine neden olur.
Neticede de lahana ve karnabaharların yapraklarını yiyerek, pislikleriyle kirleterek,
pazar değerinin düşmesine neden olurlar. Kanatlarının esas rengi, kremimsi beyazdır. Üst kanadın ön kenarının dış köşesinden başlayıp aşağı doğru inen yarım ay şeklinde siyah bir leke vardır. Ayrıca ön kanadın ortasına doğru dişilerde 2 siyah yuvarlak leke bulunur. Erkeklerde alt kanadın üzerinde küçük siyah bir leke bulunur. İlk bırakılan yumurtalar, açık saman sarısı renktedir, sonradan limon sarısına dönüşür; gruplar halinde, birbirine paralel sıralar şeklinde dizilmiştir. Üzerinde 12 sıra çizgi vardır. Bunlar üst uçta birleşir. Kendi aralarında enine çok sayıda çizgilerle bağlanmıştır. Yumurtadan yeni çıkan larva sarımtırak renkli, esmer başlı, 1 mm uzunluğundadır. Olgun larva 4-5 cm boyunda, yeşilimsi gri renkli, baş siyahtır. Vücutta uzunluğuna üç sarı bant bulunur. Karın sırta göre daha açık renkli ve ince siyah noktalıdır. Lahana kelebeği pupaları göğüs kısmından bir yere bağlı olarak bulunur. 3 cm boyunda çok köşeli, yeşil, üzeri siyah-sarı lekelerle işlidir.
Resim Resim Resim
Hastalıkla Mücadele
Kültürel Önlemler
Küçük alanlarda grup halindeki yumurta ve larvaları toplayarak yok etmek iyi bir yöntemdir. Pupa çevredeki duvarlarda, çitlerde bulunur. Bunlarında toplanarak yok edilmesi gerekir. Nisan ve temmuz aylarında kelebek uçuşlarının görülmesinden sonra yapılan kontrollerde %10 bulaşma saptanırsa mücadele yapılmalıdır.
Kimyasal Mücadele
Kullanılacak İlaçlar ve Dozları
Etkili madde adı ve miktarı--------Formülasyon ---------Dozu (Preparat) 100 litre suya
Bacıllus thuringiensis 16000 lU/mg -------WP ----------------50 g/da
Carbaryl %5 ---------------------- --------TOZ -----------------3 kg/da
Carbaryl %50 --------------------------------WP ---------------- 200 g/da
Bromophos 360 g/l ------------------------EC -----------------100 ml
Chlorpyrifos Methyl 227 g/l ---------------EC ----------------- 150 ml
Diazinon 185 g/l ------------------------EC ------------------200 ml/da
Dichlorvos 550 g/l -------------------------EC ------------------200 ml/da
Fenitrothion %3 --------------------------- TOZ -----------------3 kg/da
Fenitrothion %40 --------------------------WP ----------------- 200 g
Malathion 190 g/l -------------------------EC ------------------500 ml/da
Malathion 650 g/l -------------------------EC ------------------170 ml/da
Malathion %25----------------------------- WP ------------------400 g/da
Malathion %5 -----------------------------TOZ ------------------ 3 kg/da
Malathion %25 ---------------------------- WP -------------------400 g/da
Malathion %5 ----------------------------TOZ ------------------- 3 kg/da
Yaprakların mutlaka alt yüzeylerinin ilaçlanmış olmasına dikkat edilmelidir. Ayrıca
kullanılacak ilaçların şeker veya sandovit gibi yapıştırıcı ile karıştırılması gerekir.
Lahana Göbek Kurdu
Yumurtadan çıkan larvalar bulunduğu yerde bir süre beslendikten sonra gövde ve yaprak sapı içine girerek beslenir. En önemli zarar larvanın büyüme noktasında bulunduğu zaman meydana gelir. Bitki gelişmez, yan dallar vererek çatallanır. Baş bağlayamaz. Böylece küçük, pazar değeri düşük lahanalar oluşur. Zararlının fide döneminde beslenmesi sonucu genç bitkiler kuruyarak ölür. Ergin grimsi-sarı, kahve renkli, ortalama 6-8 mm uzunluğundadır, ön kanatlar dalgalı renkte, üzerinde açık kahve renkli lekeler bulunur. Arka kanat düz bej rengindedir. Yumurtalar inci tanesi gibi parlak beyazdır. Açılmaya yakın pembemsi bir renk alır. Yumurtadan çıkan larvalar krem rengindedir, daha sonra pembemsi-krem rengini alır. Larva ortalama 9-15 mm boydadır.
Resim
Başlangıçta pupalar sarı renkte daha sonra kahverengi olur, boyu 7-9 mm.dir.
Hastalıkla Mücadele
Kültürel Önlemler
Tarlada kurumuş, çürümüş, lahana, karnabahar gibi lahanagil bitkileri toplanıp yok
edilmelidir.
Kimyasal Mücadele
Fidelik ve tarla kontrollerinde zarar görmüş bitkiler görülür görülmez ilaçlı mücadeleye başlanır, ilk ilaçlamadan 10 gün sonra 2. bir ilaçlama yapılmalıdır.
Etkili madde adı ve miktarı---------------Formülasyon ---------Dozu (Preparat) Dekara
Bacillus thurıngiensis 16000 lU/mg ----------WP --------------------75 g/da
Chlorpyrifos Ethyl 480 g/l --------------------EC -------------------200 ml/da
Fenthion 525 g/l -------------------------------EC --------------------150ml/da
PirimiphosMethyl 500 g/l Ouinalphos 250--- EC-------------------150 ml/da
g/l -----------------------------------------------EC ------------------200 ml/da
Lahana Yaprak Güvesi
Yumurtadan yeni çıkan tırtıllar 3-4 gün kadar yaprak içerisinde küçük galeriler açarak zarar yapmaya başlar. Sonra, yaprağın dışına çıkarak yaprakları alttan üst epidermise kadar yer yer kemirir. Kemirilmiş kısımların üst tarafında sadece ince bir zar kalır. Üstten bakıldığında yenik kısımlar gümüşi beyaz bir renkte görülür. Zamanla yapraklar, çok delikli bir görünüş alır. Larva yoğunluğunun fazla olduğu yıllarda özellikle genç bitkilerin gelişmesi duraklar, hatta kurumalar görülebilir.
Ayrıca yaprakların kemirilmiş olması yanında larva dışkılarının yaprakları kirletmesi
de kaliteyi düşürür. Ergin 12-13 mm uzunluğunda olup kenarları saçaklı olan kanatları kahverengidir. Ön kanatlarının arka kısımlarında uzunlamasına beyaz birer bant bulunur. Arka kanatlar koyu gridir. Yumurtalar oval, 0,5x0,25 mm. büyüklüğünde, sarımsı yeşil renkte olup yaprakların alt yüzlerine 3-6 tanelik küçük gruplar halinde bırakılır. Larva olgunlaştığında 10-15 mm uzunluğunda, iki ucu sivri, donuk beyaz renkli olup üzeri kahve renkli lekelerle kaplıdır.
Resim
Açık yeşil veya sarımtırak renkte olan pupa 6-8 mm uzunluğundadır. Yaprakların alt yüzüne yapışık, içi görülebilen kirli beyaz renkli bir kokon içinde bulunur.
Hastalıkla Mücadele
Kültürel Önlemler
Lahanaların hızlı ve kuvvetli olarak gelişmesini sağlamak için uygun bir gübreleme,
düzenli bir sulama ve sık sık çapa yapılmalı, lahana güvesine barınak olabilecek yabancı
otlar yok edilmelidir. Hasattan sonra tarlada kalan lahana veya karnabahar artıkları toplanarak yok edilmelidir. Mayıs-eylül ayları arasında yoğun larvalara ve yaygın zarar belirtilerine rastlandığı zaman ilaç uygulaması yapılır.
Kimyasal Mücadele
Kullanılacak İlaçlar ve Dozları
Etkili madde adı ve miktarı -----------------Formülasyon------Dozu (PreparatDekara
Bacillus thuringiensis 16000 lU/mg ---------------WP ----------------150 g/da
Bromophos 360 g/l ---------------------------------EC------------------- 100ml/da
Dichlorvos 550 g/l -----------------------------------EC -------------------200 ml/da
Diazinon 630 g/l -------------------------------------EC --------------------70 ml/da
Endosulfan 360 g/l-%32,9 -----------------------EC/ WP ----------------200 ml-g/da
Malathion 500 g/l ------------------------------------EC ------------------200 ml/ da
Pirimiphos Methyl 500 g/l --------------------------EC --------------------150 ml/da
Lambda Cyhalothrin 50 g/l -------------------------EC --------------------25 ml/da
Diazinon 185 g/l -------------------------------------EC --------------------100 ml/da
Lahana Sineği
Larva döneminde zararlı olur. Yumurtadan çıkan larva, bitkinin kök boğazı ve köklerin epidermisi altına girer ve eğri galeriler açarak zararına başlar. Hiçbir zaman kök boğazından yukarıya çıkamaz. Açtığı galeride kök çürüklüğü yapan bakterilerin de faaliyeti sonucunda bitkinin kök sistemi bozulur. Zarara uğrayan lahanalar kurşuni bir renk alır, büyümeleri yavaşlar ve en dıştaki yaprakları aşağıya doğru sarkar. Larva sayısı yüksek olursa, zamanla sararma veya kök boğazından kırılmalar görülür. 5-6 mm boyda ve genel renk görünümü gri olan bir sinektir. Göğsü açık gri renkli olup, üzerinde uzunlamasına üç kahverengi çizgi bulunur. Beyaz renkli olan yumurtası 1 mm. boyda ve uzunca oval bir biçimdedir. Larvası beyaz renklidir. Gelişmesini tamamladığında uzunluğu 7-8 mm. olur. Baş tarafı sivri, arkası ise kesik bir yapıdadır.
Resim
Hastalıkla Mücadele
Kültürel Önlemler
 Tarla ve civarında yabancı otlar temizlenir.
 Hasattan sonra lahana kökleri yok edilir.
 Saldırıya uğramış lahanalarda, gelişmenin devamını sağlayacak yeni köklerin oluşması için boğaz doldurma işlemi yapılır.
 Hızlı gelişen lahana çeşitleri tercih edilir.
 İlkbaharda dikim zamanı mümkün olduğu kadar geciktirilirse, lahanalar ilk döl zararından kurtarılmış olur.
Kimyasal Mücadele
Sineğin geçen yıllarda önemli zararının görüldüğü yerlerde, lahanaları birinci döl larvalarına karşı korumak amacıyla, fide bandırması ve sıra üzeri toprak ilaçlaması yapılır. Fide bandırması, dikim sırasında, sıra üzeri toprak ilaçlaması, fide dikiminden 3-4 gün sonra yapılır ve ilaçlama 10-14 gün ara ile iki kez tekrarlanır.
Kullanılacak İlaçlar ve Dozları
Etkili madde adı ve miktarı ------------Formulasyon ----------Dozu (Preparat)100 litre suya
Diazinon 185 g/l --------------------------EC ---------------------150 ml/da (toprak ilaçlaması)
-------------------------------------------------------------------(200 mi/100 l su fide bandırma)
Trichlorfon %80 ---------------------------SP----------------------200 g/da (toprak ilaçlama)
---------------------------------------------------------------(250 ml/100 l su fide bandırma)
Fide bandırmasında, kap içine su ve ilaç konulduktan sonra killi toprak ilave edilerek
karışım bulamaç haline getirilir, fidelerin kökleri kök boğazının üst seviyesine kadar
bandırılır, gölgelik bir yerde 10 dakika bekletilir ve dikim yapılır. Sıra üzeri toprak ilaçlamasında; dekara verilen preparat miktarı 100-150 ml ilaçlı su fidelerin kök boğazı civarında, bir fideye 80-100 ml İlaçlı su düşecek şekilde pülverize edilir.
Lahana Kokulu Böceği
Bitkinin yaprak ve dallarını sokup bitki özsuyunu emmek suretiyle zararlı olur. Emgi yerlerinde beyazımsı sarı lekeler meydana gelir. Yapraklarda kıvrımlar ve lekelerin birleşip kurumalarını takiben dökülmeleri sonucu delinmeler olur. Bitkinin iletim dokuları tahrip olur. Fide döneminde çok zarar yaptıklarından fide gelişemez ve kuruyabilir. Beslendiği yerlerde pis koku bırakır. Erginleri 8-10 mm boyunda, vücutları parlak siyah, kırmızı veya beyazımsı desenlidir. Baş siyahtır. Kirli beyaz olan yumurtaları silindir
şeklinde ve 1 mm boyundadır. Üst kısmında bir kapakçık vardır. Nimfler ilk çıktıkları zaman ergine benzerler, portakal rengi olup üzeri lekesizdir.
Hastalıkla Mücadele
Kültürel Önlemler
Bakım işlemlerini iyi uygulayarak bitkilerin ilk dönemlerinde hızla gelişmelerini
sağlamak, zararın hafif olmasına yarayabilir.
Kimyasal Mücadele
Bir bitkide bir yumurta paketi 1 -3 ergin veya nimf görüldüğünde ilaçlamaya başlanır.
Kullanılacak İlaçlar ve Dozları
Etkili madde adı ve miktarı --------------Formülasyon--------Dozu(Preparat) 100litre suya
Bromophos 360 g/l --------------------------EC --------------------60 ml 250 g
Carbaryl %50 ----------------------------------WP --------------------3 kg/da 200 ml
Carbaryl %5 -----------------------------------TOZ ---------------------400 g 500ml
Diazinon 185 g/l ------------------------------EC ---------------------3kg/da 170 ml
Malathion%25 ---------------------------------WP
Malathion 190 g/l ----------------------------EC
Malathion%5 ----------------------------------TOZ
Malathion 650 g/l -----------------------------EC
Gübreleme
Lahanalar, ahır gübresinden daha doğrusu topraktaki organik madde miktarının yüksek olmasından hoşlanır. İyi yanmış ahır gübresi, sonbaharda dekara 3-4 ton verilmelidir. İlkbaharda gerekirse tekrar dekara 1-3 ton ahır gübresi atılır. Ahır gübresinin iyi yanmış olmaması halinde, lahana sineği ve kelebeği zararlılarına neden olur. Bitkilerin genç fide döneminde besin maddesi isteği oldukça düşüktür. Baş bağlama zamanında besin maddesi gereksinimi giderek artar. Yalnız erkenci çeşitlerde fide döneminden itibaren gübre miktarı daha yüksek tutulmalıdır. Besin maddesinin az olması halinde yaprak renginin açılması, yapraklarda kırmızı renk oluşumu, genç ve gevşek baş bağlama veya hiç baş bağlamama, erken çiçeğe kalkma gibi durumlar meydana gelir. Azotlu gübrelerin birkaç defa verilmesi ürün miktarının artmasına yardımcı olur. Gübrelerin 1/3’ünün esas gübrelemede, 1/3’ünü fide dikiminden 1-20 gün sonra ve geriye kalan 1/3’ü de baş bağlama zamanında verilmelidir. Tür ve çeşide bağlı olmak üzere baş lahanalarda dekara ortalama 12-18 kg azot, 8-10 kg fosfor ve 17-24 kg potasyum yeterli olmaktadır.
Yabancı Otlarla Mücadele
Toprak yapısı ve otlanma durumuna göre bir veya iki kez ya da her sulamadan sonra kaymak tabakasını kırmak üzere çapa yapılır. Ayrıca yabancı ot ilaçları kullanılarak yetiştirme yerlerinin otlanması önlenir. Yetiştirme yerlerine dikilen lahanaların gelişme ve büyümesi yeterli düzeyde değil ise bitkiler çapa yapılacak büyüklüğe gelinceye kadar sulama yapılır. Çapa büyüklüğüne ulaşan bitkilerde çapalama işlemi, bitkinin saçak köklerinin toprak yüzeyine yakın gelişmesi nedeni ile yüzeysel olarak yapılmalıdır. Bu çapa işleminden sonra bitkiler hızlı bir şekilde gelişmeye başlar.
Hasat Zamanı
Ülkemizde baş lahanaların hasadına eylül ve ekim ayılarından itibaren başlanır. Bunlar erkenci lahanalardır. Lahana hasadı, soğuk bölgelerde kasım sonuna kadar; ılık, fazla soğuk olmayan, don tehlikesi bulunmayan bölgelerde ise bitkiler tarlada bırakılarak istenilen sürede yapılabilir. Ancak, tarla tekrar kullanılacaksa hemen hasat edilmelidir.
Resim
Hasata gelmiş lahana
Hasat elle yapılır. Pazara gönderilecek lahanaların sap kısmı keskin bir bıçak veya satırla kesilip dış yaprakları temizlenir, ambalajlanır.
Resim
Hasat edilmiş lahana
Tohum Üretimi için Hasat Yapılması
Çiçeklerin açılmasında 3-4 hafta sonra tohumlar oluşur. Her baklada 10-30 adet arasında tohum bulunur.
Resim
Lahana tohum baklaları
Olgun tohum kahverengimtırak - kestane veya siyaha yakın koyu kahve renklidir.
Açık kahve renkli tohumlar tam olgunlaşmamış tohumlardır. Tohumları olgunlaşan bitkiler kurur, bitkilerin renkleri açık kahve renklerine dönüşür. Tohumlar baklalar çatlamadan önce hasat edilmelidir. Hasada gelme ana gövdeden başlar ve yan dallara doğru ilerler. Yan dalların en son çiçek açan baklaların olgunlaşmasının beklenmesi halinde ana
gövdedeki baklalar çatlayarak tohumlar dökülür. Bundan dolayı hasat için yan dallardaki en son baklaların tamamen kuruması beklenmemelidir. Hasat elle yapılır ve bitkiler bir örtü üzerine serilir. Bitkiler yan dallardaki en son baklaların tamamen kuruması için birkaç gün daha kurumaya bırakılır. Tohum çıkarma elle, üzerinden bir silindir geçirilerek veya harman makineleri ile yapılabilir. Daha sonra tohumlar muhafaza koşullarına göre kurutulur.
Lahanada ortalama tohum verimi hektara 700 kg’dır. 1000 tane ağırlığı ise 3.3 g’ dır.
Kullanıcı avatarı
Bennur
Hobibahçemiz
 
Mesajlar: 3063
Kayıt: Cum Şub 05, 2010 23:29
Konum: İstanbul

Dön Sebze Yetiştiriciliği

Kimler çevrimiçi

Bu forumu gezen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir